Chuyên viên tư vấn quản trị
Khi nền kinh tế phát triển, ngày càng có nhiều người giàu lên. Đó là tín hiệu đáng mừng. Thế nhưng, có ý kiến cho rằng khoảng cách giàu nghèo đang ngày càng gia tăng là mặt trái của sự phát triển, là điều đáng lo ngại, cần phải khắc phục. Ngay cả trong cách đặt vấn đề của nhiều nhà quản lý kinh tế vĩ mô, thể hiện qua nhiều bài phát biểu, trả lời phỏng vấn của báo chí, cũng luôn bày tỏ quan điểm “lên án” sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo và tìm cách hoạch định các chính sách, đề ra các giải pháp nhằm “thu hẹp” khoảng cách này.
Nên chăng, cần nhìn nhận vấn đề theo một cách khác? Sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo không chỉ là hệ quả tất yếu của bất kỳ một nền kinh tế phát triển nào, mà bản thân nó cũng chính là một trong những động lực phát triển của nền kinh tế. Có thể minh chứng điều này bằng một ví dụ sau. Hãy hình dung cảnh kẹt xe trong thành phố - mọi phương tiện, từ xe đẩy tay, xe đạp, xích lô, xe gắn máy, xe ô tô, dù đời cũ hay đời mới, đều chỉ có thể nhích từng chút một. Không có khoảng cách đáng kể giữa các phương tiện, dù cũ hay mới, hiện đại hay thô sơ. Dù vậy, mọi người chắc chắn là không ai hài lòng với khoảng cách quá gần này, kể cả những những người vốn không có khả năng đi nhanh (như xe đẩy, xích lô). Không ai sung sướng vì phương tiện thô sơ, cũ kỹ của mình cũng đi với tốc độ “bình đẳng” với các phương tiện hiện đại, đời mới. Đến một lúc nào đó, chỗ tắc nghẽn được giải tỏa, dòng xe cộ bắt đầu tăng tốc với sự hứng khởi của tất cả mọi người được thoát ra. Khoảng cách giữa các phương tiện bắt đầu tăng lên. Xe đời mới vọt nhanh hơn; còn xe cũ kỹ, thô sơ thì tụt lại khá xa. Tuy nhiên, không ai phàn nàn vì người khác đang bỏ xa mình, mà trái lại, tất cả đều vui mừng vì mọi người đều đi nhanh hơn nhiều so với lúc ở trong tình trạng kẹt xe. Không ai nghĩ rằng cần phải chặn đầu hoặc yêu cầu các phương tiện hiện đại giảm tốc độ lại để “thu hẹp khoảng cách” với các phương tiện thô sơ. Ngược lại, những người có phương tiện thô sơ đều ao ước giá mà mình có phương tiện hiện đại để cùng “vọt lên” nhanh chóng.
Nền kinh tế chúng ta cũng vậy. Cách đây không lâu, thời bao cấp, nền kinh tế trì trệ làm cho mọi người gần như cùng nghèo như nhau. Khoảng cách giữa người giàu và người nghèo nhiều khi chỉ là một chiếc xe đạp cũ kỹ hoặc một cái sân gạch đầy rêu phong. Ai cũng khổ và ai cũng mong muốn thoát ra khỏi cảnh nghèo khó. Chính sách đổi mới, mở cửa như làn gió mát thổi vào nền kinh tế nước nhà. Thoát ra khỏi ngõ hẹp, mọi người bắt đầu tăng tốc. Kinh tế phát triển, nhiều người bắt đầu ăn nên, làm ra. Nhiều người giàu lên, bắt đầu mua sắm xe máy, rồi đến ô tô đắt tiền, xây nhà với trang thiết bị cao cấp. Người nghèo bây giờ cũng không còn nghèo đến mức phải chịu đói khát hoặc ăn độn ngô, khoai như trước. Tuy vậy, không ai vì nghèo mà muốn người khác cũng nghèo như mình. Không ai vì chưa kịp làm giàu mà muốn người khác cũng đừng giàu nhanh quá. Trái lại, khi càng có nhiều người giàu lên thì càng có nhiều người ăn xài, mua sắm, hưởng thụ. Từ đó mới tạo công ăn, việc làm cho những người khác. Từ người bán hàng rong đến các khách sạn, nhà hàng, cửa hiệu quần áo, dịch vụ hớt tóc, gội đầu đều được hưởng lợi từ cách ăn tiêu của những người giàu. Có nhiều người mua xe ô tô, thì cũng có nhiều người khác có cơ hội làm nghề lái xe, rửa xe, mua bán phụ tùng. Có nhiều người tậu biệt thự thì cũng có nhiều người có cơ hội tìm được việc làm như giúp việc nhà, làm gia sư, giữ trẻ, chăm sóc cây cảnh...
Có nhất thiết phải kêu gọi “thu hẹp” khoảng cách giữa người giàu và người nghèo hay không, khi chính khoảng cách này tạo nên động lực để người nghèo phấn đấu vươn lên, hay ít nhất cũng tạo công ăn, việc làm cho họ, giúp họ bớt nghèo hơn trước? Có nhất thiết phải làm cho người giàu bớt giàu, cũng như có nhất thiết phải bắt các phương tiện hiện đại phải chạy chậm lại cho đừng tạo khoảng cách quá xa với xích lô, xe đạp?
Theo tôi, vấn đề không phải là “thu hẹp” khoảng cách mà là phải “nâng mức đáy” lên, làm cho mức sống của người nghèo ngày càng cao lên, cũng như phải thay dần các phương tiện thô sơ bằng phương tiện hiện đại chứ không phải bớt đi các phương tiện hiện đại. Thay vì tập trung vào việc san bằng khoảng cách, nên chăng, chúng ta chỉ tập trung vào việc “nâng mức đáy” lên. Nếu thực hiện được điều này thì khoảng cách giàu nghèo dù có tăng lên bao nhiêu lần thì vẫn không có gì đáng ngại. Tỉ phú Bill Gates của Mỹ chắc chắn là có khoảng cách với người nghèo ở Mỹ xa gấp nhiều lần so với khoảng cách giữa người giàu nhất và nghèo nhất nước ta. Thế nhưng, không vì thế mà nền kinh tế Mỹ thua kém nền kinh tế nước ta.
Nên chăng, đừng nhìn khoảng cách giàu nghèo như là thảm họa? Và hãy tập trung vào việc “nâng đáy” hơn là “thu hẹp”.
